Windows 11 op een pc die volgens Microsoft te oud is

We hebben klanten gehad met een pc die snel genoeg was, ruim genoeg geheugen had en nog jaren mee kon, en die toch werd afgewezen voor Windows 11. Niet vanwege de snelheid. Vanwege een ontbrekende TPM 2.0-chip.

Dat is voor de meeste mensen thuis een onbegrijpelijk antwoord. Je computer start binnen tien seconden op, doet alles wat je vraagt, en dan zegt een scherm dat het toestel niet geschikt is. Zonder uitleg waarom.

Wat die chip eigenlijk is

TPM staat voor Trusted Platform Module. Het is een klein stukje hardware, soms een losse chip op het moederbord, soms ingebakken in de processor, dat sleutels bewaart. Denk aan de sleutel waarmee je schijf versleuteld wordt, of de gegevens waarmee je met je gezicht of vingerafdruk inlogt. Die sleutels staan dan niet ergens in een bestand, maar in hardware die je er niet zomaar uit leest.

Microsoft heeft voor Windows 11 besloten dat versie 2.0 van die module verplicht is. Op zich een verdedigbare keuze: het maakt een geslaagde inbraak op afstand een stuk lastiger. Het vervelende is de uitwerking. Machines die verder prima meekunnen, vallen af op één onderdeel dat je met het blote oog niet ziet.

En het wordt nog verwarrender, want veel pc's hébben die functie wel, alleen staat ze uit in het BIOS. Bij AMD heet dat fTPM, bij Intel PTT. Een vinkje omzetten en de melding is weg. We komen dat regelmatig tegen: het toestel voldeed al die tijd al, er stond alleen niets aan.

Eerst kijken of het zin heeft

Wat we bij zo'n vraag altijd eerst doen, is de pc zelf beoordelen. Niet alleen of de vereisten formeel gehaald worden, maar of de hardware en de prestaties in de praktijk voldoende zijn voor Windows 11. Dat is een ander gesprek dan een lijstje afvinken.

Een laptop uit 2013 met een trage harde schijf en 4 GB geheugen krijg je technisch wel aan de praat onder Windows 11, maar je bent er niet blij mee. Dan zeggen we dat ook. Soms is het eerlijke advies dat vervangen verstandiger is dan doorgaan, en dan zeg ik dat liever voor de installatie dan erna.

Maar vaker zien we het omgekeerde. Een machine die nergens last van heeft, behalve van dat ene keurmerk. Bij zo'n laptop hebben we met een kleine aanpassing de blokkade omzeild en Windows 11 gewoon geïnstalleerd. De klant kon het eigen apparaat blijven gebruiken, zonder extra kosten voor nieuwe hardware.

Daar hoort wel een eerlijk voorbehoud bij. Als je Windows 11 draait op een systeem dat Microsoft niet ondersteunt, is er geen garantie dat elke toekomstige update zonder morren doorkomt. Dat leggen we vooraf uit. Sommige mensen kiezen dan toch voor een nieuwe machine, en dat is ook goed.

Waarom mensen hier thuis tegenaan lopen

Voor particulieren speelt dit anders dan voor bedrijven. Een bedrijf heeft een vervangingsschema en een budgetregel. Thuis heb je een pc die je vijf of zes jaar geleden hebt gekocht, waar je foto's op staan en waar de printer eindelijk goed mee samenwerkt. Die vervang je niet omdat een schermmelding dat suggereert.

Ik werk nu ruim vijftien jaar in computerhulp en werkplekbeheer, en dit soort momenten zie ik steeds terugkomen: een technische grens die van buitenaf willekeurig lijkt, terwijl er een reden achter zit die niemand heeft uitgelegd. Het gesprek gaat dan zelden alleen over de chip. Het gaat over of je nu geld moet uitgeven of niet.

In de werkplaats hier in Hoevelaken kijken we daarom eerst naar wat er staat voordat we het over vervangen hebben. Dat geldt trouwens breder dan alleen dit onderwerp; we richten werkplekken in thuis en op kantoor, met apparatuur, internet en software erbij, en ook daar is de eerste vraag meestal wat er al is.

Wat er met afgedankte machines gebeurt

Als een pc het echt niet meer waard is om op te lappen, verdwijnt hij niet meteen in een container. Wat we repareren of aan bruikbare onderdelen overhouden, doneren we waar dat kan aan goede doelen. CliniClowns en lokale zorgcentra zijn daar voorbeelden van.

Dat is geen groot programma en er hangt geen vlag bij. Het scheelt gewoon dat spullen die nog werken ergens terechtkomen waar ze gebruikt worden, in plaats van in een la met kabels.

Wie thuis nu zo'n melding op het scherm heeft en zich afvraagt of dat betekent dat er een nieuwe computer moet komen: in een deel van de gevallen betekent het alleen dat er iets in het BIOS uit staat. In een ander deel betekent het dat de machine te oud is en dat vervangen verstandiger is. Het verschil zie je pas als iemand erin kijkt.